سنگ نگاره های خره هنجیران مهاباد KHERA HANJIRAN 

 سنگ نگاره های خره هنجیران مهاباد در 26 کیلومتری جنوب شرقی آن شهرستان در کنار جاده مهاباد سردشت واقع شده اند که ما برای حفظ آنها از ذکر محل دقیق معذوریم. جالب اینکه همچون دیگر سنگ نگاره های مکشوفه درایران در کنار رودخانه و گذر آب واقع شده اند که از اسرار مکتوم در آنهاست!
این محوطه دارای دو تخته سنگ یکی به ابعاد تقریبی 1.5 در 3متر و دیگری 1متر در 60 سانتیمتر است. بوم بزرگ دارای 26 نقش است که بیشترین نقوش انها نقش بزکوهی است و بوم کوچک دارای 4 نقش است.

 

 

تخته سنگ شماره یک: بیشترین نقوشی که بر روی این تخته سنگ قرار دارد شامل : تعداد زیاد بزکوهی، سوارکار، حیوانی ناشناخته، انسان درحالت های مختلف و یکی از آنها حتی مرده است که شبیه به آن در میان سنگ نگاره‌‌‌ های‌‌‌‌‌‌‌‌‌ دیگر نقاط ایران نیز فراوان یافت می شود ( به ویژه در صحنه های شکار و تقابل با حیوانات وحشی). بیشتر نقوش انسانی، دست و پاهایی باز دارند که در منظر نماد شناسی جهانی به مفهوم انسان جادوگر است و جالب اینکه این نمونه طرح ها را درکل ایران و جهان نیز شاهد هستیم.

همه ی نقوش در یک دوره خاص حک نشده اند بلکه طی دوره های طولانی از هم حک شده اند که از میزان عمق حکاکی ها و رنگ آنها به راحتی قابل گمانه زنی هستند. علت ماندگاری نقوش در آن شرایط سخت آب و هوایی، وجود شیب تند بوم و جهت جنوبی آنهاست که باعث شده کمترین آسیب و فرسایش برآنها ایجاد شود.
رنگ بوم سیاه رنگ است که اغلب نقوش هم به رنگ بستر در آمده اند.

تخته سنگ شماره  دو:  ظاهراً این تخته سنگ کوچک توسط عوامل طبیعی از تخته  سنگ بزرگ جدا شده است و فقط برآن نقش دوانسان و یک اسب که یکی از افراد افسار آن را به دست گرفته دیده می شود، یک نقش نامشخص و بسیار کم رنگ نیز به سختی قابل مشاهده است.

ازهمه جالب تر و کهن تر وجود 6 فنجان نما CupMarkS است که با زیبایی تمام جهت شمال و جنوب را نشان می دهد و این آثار از کهن ترین آثارحکاکی شده برروی این بوم است که نشان از دانش قابل تحسین نیاکان را دارد. این آثار فقط خاص این سر زمین وایران  نیست بلکه درکل جهان وجود دارند ولی نه به این دقت مسحور کننده!

بنظر نگارنده نقش های متعدد بزکوهی صرفاً نقش یک حیوان واقعی نیست، بلکه آنها نوعی خط  تصویری Pictogram می باشند با مضامین و مفاهیم تعریف شده ، نماد آب خواهی ، زایندگی ، برکت و محافظت از سختی هاست . اخیراً پرفسور استنلی کوهن هم طی مقاله ای، بزکوهی بر روی سفالینه های ایران را نماد آب خواهی تعبیر کرده است[1]. 

   

BIG HORN SHEEP— rain, counting

 

طی دوره های پژوهش درایران، در تیمره موفق به کشف سیر تطوّر خط از نقش بزکوهی تا نشان های خطوط مخطط ایلام شدیم که مولاژ بعضی کتیبه های مکشوفه در باغ کتیبه های کاخ نیاوران موجود است[2]. جالب اینکه در سال 1373 اقای پدرام نیز به خط بودن بعضی از آنها اشاره داشته اند لکن به دلایل و جزئیات اشاره نکرده اند.
 آنچه برسنگ نگاره های دره خره هنجیران با توجه به تعداد معدود آنها اهمیت زیاد دارد، وجود پیوستگی پیامی آنها باکل سنگ نگاره های ایران است ، وجود بیش از 90 درصد نقوش بزکوهی با مضامین و مفاهیم یک نواخت در کل ایران و حتی کشورهای همسایه ایران که ما را به گستره ی فرهنگی ایران باستان آشنا می سازد و از بهترین اسناد دست اول و منظر گاه های Perspective  مناسب جهت مطالعه تاریخ فرهنگ ها ، زبان ، هنر و تاریخ جوامع بشری اند و از طریق آنها به خوبی می توانیم گذشته پر رمز و راز انسان های کهن را رصد کنیم .

بزودی قادر خواهیم بود از طریق ساز وکارهای طیف سنجی عمومی شتاب دهنده، سال یابی دقیق از کل سنگ نگاره‌ های ایران داشته باشیم.

با احترام- محمد ناصری فرد . تابستان88