جمعه 19 شهریور 1389   
 
 
 
مديريت محتوا

غار کرفتو Caraftoo Cave

 
غار کرفتو محصول مشترک انسان و طبیعت است. این غار در 72 کـیـلـومـتـری خاوری شـهـرسـتان سـقـز و تـقـریـبا با هـمـیـن فاصـله در شمال شهرستان دیـوانـدره قـرار گـرفـتـه که 12 کیلومتر تا دهستان کرفتو فاصله دارد. اصـلـی‌تـریـن راه دسـتـرسـی به آن از طـریـق جاده تکاب است، عـبـور از یک بخـش به نام گـور باباعـلـی و سـپـس روسـتای یـوز باش ‌کـنـدی و در ادامـه حـدود 3 کـیـلـومـتـر بعـد از آن غار کـرفـتـو قـرار دارد. یکی از غارهای صخره ای دیدنی و منحصر بفردی است که دیدن آن را به هر ایرانی دوستدار طبیعت، تاریخ و هنر پیشنهاد می کنیم. جای جای این غار زیبا، مملو از اسرار گوناگون و مکتوم است.
این غار در ارتفاعی بیش از 100 متر از سطح زمین قرار دارد که برای رسیدن به آن باید بیش از 180 پله را طی کرد. دالان طبیعی غار بیش از 600 متر است که ارتفاع سقف آن از 1 تا 12 متر متفاوت است. قسمت جلو غار چهارطبقه است که به وسیله راهروهایی به هم متصل شده اند و دارای پنجره هایی روبه بیرون هستند.
لازم به ذکر است که این غار بسیار زیبا و پر رمز و راز، ثبت آثار ملی (شماره ثبت 330 )  گردیده است .
روزانه تعداد زیادی از دوستداران آثار طبیعی و تاریخی از نقاط مختلف ایران از این غار زیبا دیدن می کنند و از دیدن فضای فیزیکی و دالان های تودرتوی آن احساس شگفتی می کنند، ما هم همچون هزاران انسان های باز دید کننده از دیدن شگفتی های طبیعت و انسان لذت بردیم و با پدیده های حیرت آوری مواجه شدیم که شاید کمتر کسی از مردم عادی و حتی متخصصین امر دیده یا به آنها پرداخته  باشند، آنها راز و رمز های مکتوم در این غارهستند که به اندازه ی نمای فیزیکی غار حیرت آور و شگفت انگیزند و نگارنده در نوشته های مرتبط با این غار اشاره هایی مشخص به آنها ندیده است[1]. امروز موفق شدیم تا آثاری حیرت آور از حکاکی های موجود در دل دیواره های غار را کشف و درحد کوتاه به آنها بپردازیم.
 
  
 
نمای بیرونی غار کرفتو، اعجار طبیعت و انسان.
محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88
 
 
نقش های پنجه های دست hand prints
 
طی بررسی هایی که در طبقات چهارگانه غار داشتیم موفق شدیم 13اثر پنجه دست hand print حکاکی شده Petroglyph طی دوره های مختلف را کشف کنیم. پنجه های دست برای ما پیام آور این مضمون است که این محل حداقل ازهزاره ی هشتم تا قبل از اسلام عبادتگاه و محلی مقدس بوده است. آثار پنجه دست یک نماد جهانی و بسیار کهن است که ما آثار آنها را در قالب های رنگی  Pictograph  و حکاکی شده Petroglyph درغارها و بیرون از غارها در بیشتر نقاط جهان شاهد هستیم[2]. جالب اینکه پنجه های دست یکی از کهن ترین آثار بشری  است که در دنیا از یک مفهوم و مضمون یکسان برخور دار است و به معنی نماز و تایید است.ceremonial signature or prayer  مضامین پنجه های دست کشف شده شباهت بسیار نزدیک به نمونه های مکشوفه در دیگر نقاط ایران و جهان دارند.
لازم به ذکر است که اکثرآثار پنجه های دست مکشوفه در این غار، آثار پنجه های دست راست می باشد، وجود این همه آثار پنجه های دست که طی دوره های طولانی بردیواره های بیرونی غار حک شده اند، نشان از عبادتگاه بودن این محل از ادوار کهن تا حداقل قبل از دوره اسلامی را گواه است که در اینجا مجال پرداختن به جزئیات اجرای مراسم نیست. نشانه های خطی موجود در غار نیز یاری گرهای خوبی هستند که آنها هم گواه برمقدس بودن محل دارند. (حداقل قبل از 2300 ق.م .[3])

 

 دیواره درونی یکی از طبقات غار که بر آن آثار پنجه های دست فراوان می بینیم. نمادهای  نماز و تایید عبادت.
.hand prints:ceremonial signature or prayer
محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88


وجود نشان های لوزی hu

وجود نقش های متعدد لوزی که بردیواره های چهارطبقه غار بویژه طبقه اول حکاکی شده اند، بیان گر این است که اینجا محلی مقدس است، چرا که پرفسور والتر هینتس در کتاب یافته های تازه از ایران باستان[4]  لوزی  را  درقالب hu یعنی تقدیس معنی کرده است. قطعاً مفاهیم  لوزی های مکشوفه بر دیواره های طبقات چهارگانه غار نیز که تعداد آنها بیش از 10 مورد است نیز با مفاهیم تقدیس حک شده اند و گویای مقدس بودن این محل اند.  البته از طریق طیف سنجی شتاب دهنده هم قادریم دقیقاً زمان  مقدس بودن  این مکان را مشخص کنیم که خوشبختانه از بعد خط شناسی نیز موفق شده ایم که به دوره کاربری این نوع خطوط (Linear) درغار پی ببریم و مشخص کنیم که حداقل از 2300 ق.م . یعنی حداقل قریب به 5000 سال قبل، این محل کاربری عبادتگاه داشته است.[5] خوشبختانه این آثار از یاری گری های بسیار خوب موجود در غار می باشند.

 
 
 یکی از دیواره های داخل غار با نقش لوزی  hu  که به تعداد زیاد حکاکی شده ، نماد تقدیس!
 محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88
 


بعضی علایم و نشانه های خطوط پروتوعیلامی ProtoElamite
 
دراینجا علاوه برنقش های لوزی، با دیگر نشانه های خط پروتوعیلامی نیز مواجه می شویم. لوزی که زیر آن زایده دارد که پرفسور والتر هینتس آن را un یعنی مرا ترجمه کرده است و نشان استیلیزه شده بزکوهی که به نظر نگارنده به معنی آب خواهی، زایندگی و برکت و محافظت است که وجود این دونشان در کنارهم نشان از یک دعا دارد. (خدایا مرا فراوانی آب یا محافظت بفرما). البته نشان های مثلث ، نشان های سه شاخه، مربع که وسط آن نقطه قرار دارد و... نیز وجود دارد که هرکدام از یک مفهوم خاص برخوردارند که نیازمند به مطالعات زیاد است.
 
  

 یکی دیگر از دیواره های داخل غار با نشان های خطوط سطری به تعداد زیاد، متعلق به حداقل 2300 ق.م.
بامفهوم  un مرا و استیلیزه شده بزکوهی( مرا فراوانی آب،زایندگی،فراوانی نعمت بده و ازسختی ها محافظت  بدار).
محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88

 
 
نقش های استیلیزه شده  بزکوهی Ibex

علاوه برنقش های واقعی و استیلیزه ی بزکوهی  که خود نشان از یک نوع خط کهن با مضمون مشخص دارد.[5] (Pictogram-ideogram&Linear) باز نشان از تقدس محل دارد که بیانگر یک دعا و خواهش از خداوند است. نقش بزهای کوهی حکاکی شده دراینجا با همان طرح و پیام ها در کل ایران، جداً شگفت انگیز است. چقدر زیبا نیاکان ما با نشان و تصاویر با تاریخ و آیندگان خود سخن گفته اند! در وصف چرایی نقوش بزکوهی قبلاً زیاد سخن گفته ایم  و در این راستا به همین بسنده می کنیم. لازم به ذکر است که استیلیزه شده ی نقش بزکوهی یکی از نشان های خط پروتوعیلامی هم است که حداقل قدمت آن به 2300 ق.م. می رسد.[6]

 

  دیواره ی ورودی غار با نقش های بزکوهی و فنجان نماهای متعدد که حکاکی شده اند.
 محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88


نشان های فنجان نماها Cup MarkS

بیشترین پدیده های قابل مشاهده در غار وجود فنجان نماهای متعدد در دیواره های عمودی و سطح صاف کف غار و دیگر نقاط دیواره هاست.

آنها از کهن ترین پدیده های حکاکی شده ی انسان ها درغارها و بیرون غارها هستند که در کل دنیا وجود دارند. عمر اکثر آنها قبل از کشف صنعت سفال گری است. کار کردهای اولیه آنها جمع آوری آب های سقف غار برای استفاده در آن شرایط سخت زیستی بوده است. خوشبختانه ما در هر طبقه شاهد نمونه های بزرگی به قطر بیش از یک متر هم هستیم که به وسیله شکافی باریک آب کف و سقف غار در آنها جمع آوری می شده است. دیگر اینکه  این فنجان نماها باعث می شده تا آب در سطح غار پخش نشود و فضای کف غار قابل استفاده باشد.
فنجان نماها علاوه بر اینکه محل نگهداری مایعات و دیگر مواد بوده ، از آنها برای جهت نمایی محل ها و گاه شماری ایام و نقش صور فلکی نیز استفاده می شده که از همه انواع فنجان نماها در سطوح صاف وعمودی غار قابل   مشاهده اند.

 
 
 کف طبقات غار فنجان نماهای بزرگ برای جمع آوری و نگهداری آب ایجاد شده است، قبل از صنعت سفالگری ، زمانی که انسان هنوز ظرفی برای نگهداری آب نداشت!
 محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88
 
 

نقش دیگر جانداران

بر دیواره ی عمودی طبقات مختلف غار آثار متعددی از گوزن مارال، سوارکار با اسب، حیواناتی ناشناس و... وجود دارد که به سختی قابل مشاهده اند. آنقدر بر دیواره های غار با افشانه های رنگی و حکاکی ها، ایجاد آثار یادگاری توسط باز دید کنندگان صورت گرفته که دیگر آثار کهن به سختی بسیار قابل مشاهده اند.
در میان نقش های قابل مشاهده ، نقش های گوزن های مارال که تعداد آنها در طبقه دوم به چهار مورد می رسد از همه کهن ترند و نقش های دیگر درقیاس با علایم و نقوش ذکر شده بسیار جوان تر به نظر می رسند.
 
 
 
 
دوسری فنجان نما باکارکردهای گاه شمار ی وجهت نمایی! آن طرف تر نقش دو سوار کار نیز دیده می شود. 
 محل : سقز ( کردستان)              عکاس: محمد ناصری فرد                    تاریخ : تابستان 88 
 
 نقش محراب یا زیگورات:
 
بر دیواره غربی غار دو دیوار کنده به چشم می خورد که اثر فوقانی شبیه به محراب یا زیگورات است که بیشتر منظر نمادین و سمبلیک دارد، البته می تواند معرف یک معبد هم باشد. اطراف این اثر با خطوطی زیبا کنده کاری و جلوه آفرینی شده است. طول و عرض آن حدود یک متر می باشد، عمق آن نیز به نیم متر می رسد. اثر مذکور هرمی شکل و مطبق بوده که تعداد طبقات سه تاست. طرفین آن نقش هایی نیز حکاکی شده که درسمت چپ  نقش چهار گوزن به چشم می خورد. در سمت راست به علت خدشه های انسانی فراوان، نقش ها بسختی قابل مشاهده اند.در زیر همین نقش محراب گونه یک فرورفتگی دیگر ایجاد شده که شباهت زیاد به طاقچه برای نگهداری اشیاء دارد. اندازه آن از نقش فوقانی کمی بزرگتر است.   

 
 
بااحترام. محمد ناصری فرد . تابستان 88
 
 
 
 
1 - مستشرقین و محققین بسیاری از جمله دمرگان، خانیکف و فون گال و در سال 1818 توسط "سر رابرت کرپورتر" بازدید و کتیبه آن خوانده شد. در سال 1838 "هنری اولینسون" از غار بازدید کرد و آن چه را که به وسیله کرپورتر از کتیبه خوانده شده بود، اصلاح نمود. در سال 1963، "سراورل اشتین" همراه با دستیار هنری‌اش ایوب‌خان نقشه اتاق‌های حجاری شده، راهروها و دهلیزهای طبیعی را تهیه کردند. 
2 - فصل پنجه های دست hand prints  کتاب سنگ نگاره های ایران ( نمادهای اندیشه نگار )  اثرنگارنده
3 - همان منبع 
4- براساس وجود علایم و نشان های خطوط پروتوعیلامی ProtoElamite مترجم : دکتر پرویز رجبی. 
5 -نماد آب خواهی و محافظت است.
6- کتابچه منتشره از طرف مرکز کتیبه شناسی ایران ، 15 بهمن 87 باغ کتیبه های کاخ نیاوران.
-
 

 
دیدگاه استاد گرامی جناب آقای دکتر پرویز رجبی ،



   
          
                          
 باسلام
 

آقای ناصری فرد گرامی
علت تاخیر در پاسخ دو چیز بود: نخست سفری کوتاه و سپس بیماری
پوزش می خواهم
فقط می توانم بگویم که کوشش شما ستایش انگیز است
کاش دیگرانی که کوشش نمی کنند، دست کم از تخریب پرهیز می کردند
من نمی دانم کسی که رنج بازدید از این محل زیبا را به خود می دهد
چرا به آن احترام نمی گذارد؟
به نظر شما زشت نیست که در ورودی این غار نوشته شود: لعنت برکسی که حرمت این اثر را نگه ندارد؟
موفق تر باشید