گزارشی از سنگ نگاره های باغبادران
)Africa. South Africa. ceania. Australia. Canada. United States. Arizona. California. Colorado. Kansas. Minnesota. Missouri. New Mexico Ohio. South Carolina. Texas. Central merica. Nicaragua. South America. Uruguay. Europe. France. Italy. Norway. Asia. India. Afqhanistan. Khowar. Pakistan. Azerbaijan.Armenina)
فرم تلخیصی گزارش :
ردف
شرح پارامترها و متغیرهای سنگ نگاره های باغبادران ، تاریخ 28/4/87
I
اندازه (درقطعه های پراکنده) : ، ارتفاع از زمین: از یک تا پنج متر .
II
زاویه شیب: زاویه شیب متفاوت و اکثراً تند .
III
جهت قرار گرفتن بوم : متفاوت ، پراکنده اکثراً شرق و جنوب شرق .
IV
تعداد نقوش و نوع نقوش بنظرنگارنده : بزکوهی بیش از 17 مورد ودیگر نقوش گربه سان دومورد، انسان سه مورد، نمادها و نقوش نامشخص دوازده مورد.
تعداد کل قابل شمارش 34 مورد
V
میزان هوازدگی نقوش : رنگ بسترکم ، روشن و ترکیبی.
VI
اندازه نقوش حکاکی شده : تقربیاً از 2 تا 12cm.
VII
میزان عمق حکاکی ها : 1 تا2mm.
VIII
جهت قرار گرفتن نقوش : متفاوت و غیرقابل سنجش.
IX
ابزارهای بکار رفته جهت حکاکی ها : سنگ ، استخوان حیوانات و فلزات .
X
نوع حکاکی ها : همه به روش ضربه زدن های دقیق و پی درپی بوجود آمده اند و ازنوع Petroglypsهستند. ( کوبشی Pecking
XI
قدیمی ترین نقوش و آثار : نقش چند بزکوهی ، باتوجه به دیگرنمونه ها درایران 3تا5 ق.م.
XII
میزان خدشه های وارد شده : خدشه های طبیعی کم و خدشه انسانی خوشبختانه اصلاً وارد نشده ،چون قابل مشاهده نیستند.
XIII
جنس سنگ و رنگ بوم : از نوع سنگ آهکی Limestone
XIV
ویژگی های مشترک و پیوستگی سنگ نگاره ها: سنگ نگاره های باغبادران ازچهار ویژگی و پیام مشترک با کل سنگ نگاره های ایران برخور دارند.
1 – وجود 90 درصد نقوش بزکوهی باسبک و طرح های مشابه در کل ایران.
2- تاریخی بودن کلیه نقوش حکاکی شده باسبک و طرح های مشابه در کل ایران.
3- وجود هنردر آنها ( هنرهای صخره ای) همگون با کل سنگ نگاره های ایران.
4- انگیزه 90 در صد نقوش حکاکی شده ریشه در اسطوره های ماقبل تاریخی دارد.
باکشف سنگ نگاره های حاشیه زاینده
رازنام گذاری زاینده رود مشخص می شود.
درپایان لازم به ذکر است که این دایره های تودر تو در بین سنگ نگاره های کشورهای همسایه همچون افغانستان و پاکستان نیز وجود دارند که اغلب در کناررودهای پر از آب یا دره های پراز آب چشمه ساران خلق شده اند.
سنگ نگاره های افغانستان (Afghanistan Petroglyphs )
On a huge boulder by the side of a bridge over the Kokcha River some 11 km; 7 mi. south of Jurm you will find numbers of petroglyphs. For the next four kilometers, as a matter of fact, the whole valley is strewn with boulders covered with petroglyphs depicting men with bows and arrows, wild goats, and one unique motif showing a snake swallowing a goat while the sun shines above. It is an amazing and extraordinary collection, most of which is of prehistoric origin1
اگرشما از کنار رودخانه کوکچا Kokcha عبور کنید تعدادی نقوش می بینید که چهار کیلومتر بعد یک دره می بینید که پراز نقوش بز کوهی ، انسان کماندار و یک مار که در حال بلعیدن بز کوهی است درجایی هم خورشید در حال درخشیدن است که به دوران ماقبل تاریخ مربوط می شوند.
توضیح نگارنده :
خورشید ی که ذکر شد . خورشید نیست بلکه نمادی از آب ، باروری و فراوانی نعمت است و برروی سفال های هزاره چهارم و سنگ نگاره های ایران نیز فراوان دیده می شود.
برای اطلاعات بیشتر به کتاب: موزه های، سنگی هنرهای صخره ای (سنگ نگاره های ایران ) اثر نگارنده مراجعه نمایید.
- نگاره هایی با رنگ سفید، متعلق به دوره های حداکثر 400 ساله.
- سنگ نگاره هایی با رنگ های متمایل به نخودی که از نظر قدمت از انواع ذکر شده قدیمی ترند و تقربیاً بین 1800 –1300 سال قدمت دارند .
- سنگ نگاره هایی که رنگ حکاکی آنها شبیه به رنگ بستر و بوم شده، قدمتی بیشتراز دو نمونه ذکر شده دارند و اغلب ماقبل تاریخند.سالیابی سنگ نگاره ها درایران براساس نمونه هایی که تاریخ یا نوشته دارند گمانه زنی می شود و از ابزار ها و تکنولوژی علمی (رادیوکربن و تحلیل ریز فرسایش ) استفاده نمی شود ، چرا که در دسترس نداریم.
برای مثال :
-حکاکی های با خطوط عربی یا کوفی، سفید تا متمایل به نخودی کم رنگ است،قدمت آنها تقربیاًبین 1400 -400 سال است، البته بستگی به جهت نگاره و موقعیت عمودی یا افقی آن نیز دارد.
- نمونه حکاکی هایی که رنگ آنها نخودی تیره است از روی سنگ نبشته هایی با خطوط پهلوی قابل گمانه زنی هستند.
- نقوش حکاکی کم رنگ و بی رنگ با خطوط هندسی عیلامی قابل تشخیص اند که اغلب ماقبل تاریخ هستند .
البته هرکدام از موارد مذکور، با موقعیت آب و هوایی ، جهت و ضریب شیب بوم رابطه مستقیم دارند. دربین سنگ نگاره های کشف شده در کوه ها و دره های شهرستان باغبادران بیشترین نقوش متعلق به دوره تاریخی و حتی دوره اسلامی می باشند و در بین آنها دو نقش روی هم دیده می شود که نقش زیرین متعلق به ماقبل تاریخ است و نقش رویی متعلق به دوره قبل از اسلا م است که این اعلام نظرها براساس تشخیص از روی عکس هایی است که جناب اقای علی رضوانی برای نگارنده ارسال داشته، البته جهت اعلام نظر قاطع نیاز به مطالعات خیلی بیشتری است ، جالب اینکه این دونقش کهن ، دوبزکوهی هستند که بزکوهی در ایران باستان، از جایگاه خاصی برخوردار بوده که در اینجا مجال به توضیح نیست.
نقوش کشف شده شامل :
* نقوش انسان در حالت های مختلف
* جانوران دم عقربی که شباهت به گربه سانان (ببر ، پلنگ ، یوزپلنگ ، گربه وحشی و... ) دارند .
*بز های کوهی
ظاهرآ دولایه نگارگری روی هم صورت گرفته که حکاکی زیرین متعلق به دوره ماقبل تاریخ است که رنگ آن هم گون رنگ بستر شده است
سنگ نگاره های شهرستان باغبادران به همین نقاط ختم نمی شود ، قطعاً در کوه ها و دره های اطراف که از نوع بوم های سنگی بهتری برخوردارند (سنگ های رسوبی ) نمونه ها و تعداد خیلی بیشتری وجود دارد که نیازمند عزمی همگانی و سیستماتیک است که انشاالله با تلاش جوانان آن دیار به زودی شاهد کشف نمونه های بیشتری از آنها خواهیم بود و ورقی جدید برتاریخ و هنر بی بدیل این سرزمین اضافه خواهد شد. در پایان از شوق و اهتمام وصف ناپذیر دوستان خوبم جناب آقای رضوانی و فتحی نیز تشکر می کنم .
. با احترام – محمد ناصری فرد