سنگ نگاره های (Pictographs) ) بی بدیل بجنورد
الف/ راه دسترسی: سریع ترین راه دسترسی به سنگ نگاره ها یک سفر کوتاه از بجنورد به روستای بدرانلو و سپس روستای نرگسلو علیا است. طول مسیر از بجنورد تا روستای بدرانلو 25 کیلومتر جاده آسفالته و از بدرانلو تا روستای نرگسلو علیا 7 کیلومتر که در حال حاظر جاده شوسه می باشد. بعد از رسیدن به روستای نرگسلو علیا با طی مسیری حدود 500 متر میتوان به سنگ نگاره دست یافت. (محل سنک نگاره تکه تقریبی است.)
ب/ نوع سنگ نگاره: سنگ نگاره های تکه به روش حکاکی بوجود نیامده اند, بلکه با نوعی ماده رنگی (گل اخرا 1) نقاشی شده که احتمالا آسیب پذیری زیادی نسبت به آب و تابش آفتاب دارد. ضمن آنکه باتوجه به نزدیک بودن رنگ نقاشی ها با رنگ زمینه صخره تشخیص آنها دشوار است.
زیر پای اکثر نقش های حیوانی یک خط افقی کاملا قابل تشخیص است. 5نقش گیاهی که علاوه بر تنه و شاخه های اصلی و فرعی، ریشه هم دارند.
درصورتی که کمی دقت بیشتری به خرج دهید تصویر یک یا دو بز یا کل دیگر را در قسمت دود زده صخره می توانید ببینید که بخشی از بدن آنها زیر دوده ها از بین رفته است. همچنین در صورت پردازش تصاویر در نرم افزاری مانند فتوشاپ لکه های بسیار کم رنگ شده دیگری شامل چند بز یا کل دیگر، و آثار دقیق تری از شاخ های نقش گوزن، نیز قابل تشخیص می شوند. (اصل تصاویر و نمونه پردازش شده ضمیمه است.)
و/ تخریب ها: حداقل چهار مورد زیر قابل تشخیص است:
همچنین بر اساس شنیده ها یک سنگ نگاره در نزدیکی شهر جاجرم و یکی در نزدیکی روستای آبچور بجنورد وجود دارد.
ویژگی های مشترک و پیوستگی سنگ نگاره ها: سنگ نگاره های بجنورد.
تمایز: تمایز منحصر بفرد در نمونه های مذکور این است که نقوش اینجا برخلاف 99 در صد نقوش نقاط مختلف ایران حکاکی نشده اند بلکه بوسیله رنگ هایی که مرکب از گل اخرا ، شیره گیاهان و در بعضی موارد حتی خون حیوانات و... است ، بوجود آمده اند Pictograph، که از استقامت زیادی در برابر عوامل طبیعی ( سرما ، گرما ، نور مستقیم آفتاب ، رطوبت ، یخبندان و...برخوردارنیستند، اینکه بعد از بعد از گذشت حداقل قریب به 8 هزار سال6 هنوزدوام آورده اند ، نشان از دانش وتبحر خاص نگارگران داشته است. جالب اینکه رنگ هایی که در کشورهای اروپایی و افریقایی هم بکار رفته از شباهت و ترکیبات نزدیکی برخوردارند.
چون و چرایی خلق نقوش :
برروی فرش های حداقل 50 یا 60 سال پیش هم هنرمندان قالی باف نقوش بز کوهی را بر ترنج یا لچکی های فرش ها می آفریدند تا این فرشته در مواقع سختی ها به آنها کمک کند و در آن خانه فراوانی نعمت باشد.
اگر امروز می بینیم که مردمان محلی نسبت به درخت ها ، حفره ها و حتی سنگ هایی که از دل آنها آب بیرون می آید بعنوان پدیده هایی مقدس می نگرند این ریشه در اعتقادات مردمان در هزاران سال پیش دارد که نسل به نسل و سینه به سینه به نسل های بعدی انتقال یافته است.
قدمت نگاره ها :
از دوستداران هنر و تاریخ ایران زمین استدعا داریم ، کمک و تلاش کنیم تا این یادگارهای کهن و برگ های شناسنامه ایران عزیزمان، به دست خودمان نابود نشود.
منابع:
1- پژوهشگر باذوق جناب آقای علی رازی که با عشق فراوان محتوای الف تا پایان ح این گزارش را با 10 عکس جالب و بی نظیر ارسال داشتند.
2- کتاب "بجنورد، گذرگاه شمالی خراسان" نوشته آقایان احسان سیدی زاده و علی اکبر عباسیان صفحه 128 و 129
3- همان
4- گفته های اهالی روستا
5- همان
سنگ نگاره های بجنورد
حدودپانزده بزکوهی باشاخهای بلندوبه حالت ایستاده،موضوع اصلی سنگ نگاره است .بزرگترین آنها23سانتیمترطول و28سانتی مترارتفاع داردوکوچکترین «تکه»دارای 11سانتی مترارتفاع و28سانتیمترطول است سمت نگاه بزهای کوهی اغلب بسوی درختان است وتکه هابدون حرکت ،افسون شده به درخت ها می نگرند.
شش درخت که بزرگترین آنها40سانتیمترطول و20سانتیمترعرض آن است ،درداخل خمره قابل تشخیص است.تعدادی ازدرختهادارای ریشه هستندوشکل درختان بایکدیگرمتفاوت است .شمارنقاشی هابیش از اینها بوده که احتمالابراثرافروختن آتش وسیاه شدن صخره ازبین رفته است. درصخره های مقابل «تکه»واقع درآن سوی دره ودراطراف این محل ،غارهای کوچک متعـددی وجودداردکه اقامت گاه انسانهادردوره غارنشینی بوده است.
این محل درنزداهالی ازاحترام خاصی برخورداراست ومعروف است که بعضی شبها روشنایی ازصخره آن می تابد.ازنخ هاوپارچه هایی که به درخت مجاورتکه ،گره زده اندآشکاراست که ساکنان اطراف ازاین مکان حاجت می طلبندوفطیرهای نذری خودرابرای تبرک برسطح صخره می کشند.تاکنون درشهرستان بجنوردعلاوه برنقشینه های تکه ،نقاشی هایی درغار«گنج کوه شقان» و«سنگ نبشته جربت »متعلق به دوران پیش ازاسلام مشاهده شده است.نقاشی های تکه ازلحاظ هنری درمقایسه باسنگ نبشته جربت اززیبایی وظرافت خاصی برخوردارمی باشد.
1-تکه به معنای بزکوهی نرمی باشد.
2-آقای لباف ،کارشناس میراث فرهنگی که درتیرماه سال 71 ازاین محل بازدیدبعمل آورده ،معتقدندقدمت این نقاشی هاحداقل به هزاره سوم قبل ازمیلادمی رسد.[1]
[1] - http://bojnord1400.blogfa.com/post-472.aspx سایت تاربخ وادبیات بجنورد1400